Żeby na wsi lepiej się żyło
Z Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich można otrzymać środki na podniesienie aktywności i integracji mieszkańców danej wsi. Wtedy należy stworzyć tzw. Lokalną Grupę Działania, która przygotowuje plan imprez i innych wydarzeń we wsi, na których organizację może później otrzymać dotację. Środki z PROW trafiają również do wójtów gmin. Mogą być one wykorzystane przez gminne władze do poprawy jakości życia mieszkańców wsi. Można za nie wyremontować centrum wsi, wybudować boiska, świetlice czy też place zabaw. Dotację można także przeznaczyć na wybudowanie wodociągu czy kanalizacji, co znacznie poprawi jakość życia mieszkańców, a także na scalenie gruntów oraz na ich meliorację. Popularny jest program zakładający odnowę wsi, dzięki któremu samorządy mogą otrzymywać pieniądze na przykład na remonty świetlic wiejskich.
Dla rolników PROW
Program Rozwoju Obszarów Wiejskich adresowany jest do polskich rolników, przetwórców rolnych oraz gmin wiejskich. To typowy program wspierający polskie wsie i ich mieszkańców. Środki unijne mogą być przeznaczone na zakup usług doradczych, unowocześnienie gospodarstwa oraz na maszyny czy urządzeń. Producenci rolni mogą dzięki dotacji wprowadzić znak jakości dla produktu, wsparcie może też uzyskać grupa producentów rolnych, rozpoczynających działalność. PROW wspiera także młodych rolników, którzy potrzebują środków na start swojego gospodarstwa. Na pomoc z programu mogą także liczyć przetwórcy rolni, którzy produkują produkty mleczne, soki z owoców, przetwarzają warzywa, pieczarki, produkują mięsa czy wędliny. Mogą oni otrzymać środki na wybudowanie i wyposażenie swoich zakładów przetwórczych.
Ocena strategiczna jest ważna
Wniosek do Regionalnego Programu Operacyjnego przechodzi najpierw ocenę formalną, a potem merytoryczną. Jednak najbardziej oczekiwana przez beneficjentów jest ocen końcowa, bowiem to on a przesądza o uzyskaniu bądź nie, wnioskowanego dofinansowania. Końcowa ocena strategiczna projektu jest sumą średnich ocen z poszczególnych kryteriów, a maksymalna możliwa do uzyskania liczba punktów w ramach tej oceny to 20 pkt. Badany jest między innymi wpływ projektu na strategię województwa, powiatu i gminy, jego spójność z projektami innej osi, wpływ na poprawę atrakcyjności jednostki, na korzyści dla rozwoju nowoczesnego społeczeństwa czy na wzrost konkurencyjności regionalnej gospodarki i tworzenie miejsc pracy. Ocenę końcową projektu stanowi zaś łączna suma punktów z oceny merytorycznej i strategicznej.
Nie wszyscy dostają wsparcie unijne
Samorządy i przedsiębiorcy już przyzwyczaili się do składania wniosków i w gotowości czekają na ogłoszenie naboru w interesującym ich programie. Nie wystarczy jednak samo złożenie, bardzo dobrego, w ocenie beneficjenta, wniosku. Jest on oceniany przez wielu specjalistów pod względem formalnym, merytorycznym i strategicznym, a jego wartość jest liczona w przyznawanych projektowi punktach. Wysoka punktacja nie gwarantuje jednak dofinansowania, szczególnie gdy pula środków jest znacznie ograniczona. Ostateczną decyzję o wyborze projektów do dofinansowania podejmuje zarząd województwa, którego decyzje czasem robią sporo zamieszania na listach rankingowych. Jak podkreślają samorządowcy, aby wniosek przeszedł, potrzebny jest też odpowiedni lobbing, czyli poparcie dla projektu ze strony wpływowych polityków.
Nowe nabory w RPO
W lubelskim, w ramach RPO, w tym roku będzie się można ubiegać o wsparcie na dostosowanie przedsiębiorstw do wymogów ochrony środowiska oraz na odnawialne źródła energii. Będą środki na wzrost konkurencyjności przedsiębiorstw przez doradztwo oraz na wsparcie instytucji otoczenia biznesu i transferu wiedzy. Będą też dotacje w dziedzinie turystyki, w ramach regionalnej infrastruktury i marketingu gospodarczego. Dotacje będą mogły też uzyskać nowopowstałe mikroprzedsiębiorstwa i istniejące już przedsiębiorstwa. Mazowieckie stawia na poprawę konkurencyjności regionu i zwiększanie spójności społecznej, gospodarczej i przestrzennej województwa. Ruszył nabór wniosków na rozwój przedsiębiorczości, potem na ochronę powietrza, budowę sieci współpracy nauka – gospodarka, transport miejski, wzmocnienie sektora badawczo – rozwojowego, rewitalizację miast, promocję gospodarczą i wzmocnienie instytucji otoczenia biznesu.
Regiony wydają nierówno
W ramach RPO, ale w ciągu ostatnich trzech lat wypłacono tylko 16% założonego wsparcia, ale ubiegłoroczny plan udało się województwom wykonać. Na różnym poziomie kształtowało się wydatkowanie pieniędzy przez poszczególne regiony. Na przykład województwo pomorskie wykonało 216% planu a podkarpackie tylko 62%. Lubelskie w zeszłym roku wydało 132%, a mazowieckie 180% zaplanowanych pieniędzy. Zaplanowano, że w tym roku regiony wydadzą prawie dwa razy tyle. Zróżnicowane są potrzeby poszczególnych województw. Na przykład RPO Województwa Lubelskiego wspiera takie obszary działalności jak Przedsiębiorczość i innowacje, infrastruktura ekonomiczna, atrakcyjność obszarów miejskich i tereny inwestycyjne, społeczeństwo informacyjne, transport, środowisko i czysta energia, kultura, turystyka i współpraca międzyregionalna oraz infrastruktura społeczna.
Programy operacyjne
Pieniądze unijne pochodzą z kilku różnych funduszy, a rozdzielane są przy pomocy programów operacyjnych. Województwa zaplanowane dla nich pieniądze rozdzielają przy pomocy siedmioletniego programu. Od trzech lat w 16 województwach realizowany jest Regionalny Program Operacyjny na lata 2007-2013. Poszczególne województwa na jego realizację otrzymują konkretny, wyliczony na podstawie specjalnego algorytmu budżet. Wsparciu terenów wiejskich służy natomiast Program Rozwoju Obszarów Wiejskich, którego głównymi osiami są: poprawa konkurencyjności rolnictwa i leśnictwa poprzez wspieranie restrukturyzacji, rozwoju i innowacji, środowiska naturalnego i terenów wiejskich, poprzez wspieranie gospodarowania gruntami. Pieniądze z PROW mogą służyć miedzy innymi wsparciu dla rolników, gospodarce ściekowej i odnowie wsi.
Kara za opieszałość
Regularnie badane są postępy w realizacji Narodowej Strategii Spójności. Od początku 2007r., do marca 2010 r. złożono ponad 112 tys. wniosków na całkowitą kwotę dofinansowania 259 mld zł. Jednak nie wszystkie z nich dostały szanse realizacji. Podpisano jedynie ok. 30 tys. umów na kwotę 115 mld zł., a ich dofinansowanie unijne wynosi 81 mld zł, co stanowi 31 proc. alokacji na lata 2007-2013. Jednak kwota wydanych już pieniędzy jst niższa, bowiem podpisanie umów to jednak nie rzeczywiste wydatkowane pieniądze, ale dopiero plan ich wydania. Na projekty współfinansowane z Unii Europejskiej, Polski rząd do końca tego roku chce wydać ponad 40 mld zł. Wydanie zaplanowanej do 2013r. kwoty jest bardzo ważne, bo w kolejnych latach Polska będzie z tego rozliczana, a za niewykorzystanie pieniędzy nasz kraj może zostać ukarany.
Trzeba sprawniej wydawać
Rząd już 12 stycznia przyjął tzw.„Plan wydatkowania środków w 2010 r. w programach współfinansowanych z funduszy europejskich w ramach Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia 2007–2013” z krajowych i regionalnych programów operacyjnych w 2010 r. W pierwszych latach wydatkowanie środków szło w ślimaczym tempie. Dopiero w 2009 r. udało się wydać tyle ile było zaplanowane. a w 2010 r. rząd chce podwoić wydatki na projekty współfinansowane ze środków Unii Europejskiej. Liczy, że nowy system płatności unijnych usprawni ich przekazywanie. Oficjalne został on uruchomiony 4 stycznia 2010 r., a nowe regulacje mają skrócić uciążliwe procedury wypłaty środków. Zasadniczą zmianą jest, że do ubiegłego roku środki wypłacały instytucje realizujące poszczególne programy unijne, teraz będzie to robił Bank Gospodarstwa Krajowego w ciągu kilkunastu dni.
Środki z UE napływają
Zapewne każdy z nas zetknął się w ciągu ostatnich kilku lat ze środkami unijnymi lub wsparciem krajowym. Z dofinansowania korzystał sam, jego znajomi lub dzieci. Unijne programy realizowano w ośrodkach pomocy, urzędach pracy, szkołach i przedszkolach. Pieniądze z Unii Europejskiej dostawały miasta na budowę dróg, boisk czy sal sportowych i szpitale na modernizację budynków lub sprzęt medyczny. Od momentu wejścia Polski do unii i w czasie przedakcesyjnym, do Polski napływają środki zewnętrzne. Z udziałem krajowych pieniędzy i wkładu własnego beneficjentów realizowane są wnioskowane przez nich projekty. Wydatkowanie środków odbywa się przez specjalnie przygotowane programy, według ustalonego na początku roku harmonogramu naboru wniosków. Najpopularniejsze to Regionalny Program Operacyjny i Program Rozwoju Obszarów Wiejskich.